Prachtig poëtisch en verrassend actueel

Grondwerk is in alle opzichten een bijzonder boek. Tijl Nuyts kreeg dit jaar (2026) voor deze bijzondere roman de Boonprijs. En Grondwerk was tevens genomineerd voor de Boekenbon Literatuurprijs…

In de eerste bladzijden maken we kennis met een vreemde ik-verteller die zich onder de grond in tunnels schuilhoudt en af en toe voorzichtig bovengronds komt. Het duurt een tijdje voor de lezer te weten komt dat die ik-verteller een naakte molrat is. Nuyts slaagt erin om dat merkwaardige hoofdpersonage zo menselijk en tegelijkertijd zo echt molratachtig voor te stellen dat het geloofwaardig overkomt. Meer zelfs, we krijgen gaandeweg sympathie voor de naamloze vrouwelijke molrat – de tragische heldin van dit verhaal. Tenminste als je als lezer bereid bent om de schrijver in z’n verbeeldingswereld te volgen…

Onze sympathieke naakte molrat woont onder het Vaderlandsplein in Brussel, maar is afkomstig uit De Hoorn van Afrika. Ze is met een “missie” naar Brussel gestuurd en wacht op een “briefing”. Die missie is onderdeel van een groter “Plan” van de molrattenkolonies. Dat Plan blijft nogal vaag, maar is er gekomen door de aanhoudende droogte in de Hoorn van Afrika, veroorzaakt door de opwarming van de aarde. De dieren zien zich genoodzaakt hun territoria uit te breiden naar het Noorden.

Afwisselend krijgen we een hoofdstuk dat zich in Brussel afspeelt en een hoofdstuk dat zich eerder in Afrika afspeelt. Zo kom je geleidelijk de voorgeschiedenis te weten van de molrat. Door deze structuur weet de auteur ook spanning op te bouwen. Pas naar het einde toe kom je te weten hoe het komt dat de briefing op zich laat wachten…

In Afrika maken we uitgebreid kennis met de hoogontwikkelde samenleving van de molrattenkolonie met aan het hoofd een Koningin en verder een leger met soldaten, verkenners en een generaal. Er is een hele administratie , er zijn architecten enz. De mannetjes spelen duidelijk een ondergeschikte rol – enkele uitverkorenen mogen de koningin bevruchten… Het lijkt op een mensenmaatschappij met vriendschappen, verliefdheden, ambitie en jaloersheid. Maar het merkwaardige aan de molratten is dat ze elkaars gedachten kunnen voelen – er is a.h.w. een soort collectieve helderziendheid en daardoor een sterke spirituele energie en verbondenheid . Het is de verdienste van de auteur dat hij die bijzondere eigenschap zo mooi kan beschrijven.

En zo kom ik bij de prachtige stijl van Nuyts : zijn beeldrijke, poëtische taal zet aan om zinnen en bladzijden opnieuw te lezen en literair te proeven. In alles herken je de auteur als dichter. Wat mij betreft verdient hij daardoor zeker een literaire prijs. In die beschrijvingen gaat het bijvoorbeeld over de subtiele geuren die molratten voortdurend waarnemen met hun sterk ontwikkeld reukorgaan. Ook de beschrijving van de droogte en de zon over de savanne, de subtiele lichtinval aan de uitgangen van de tunnels zijn bijzonder geslaagd…

En dan heb ik het nog niet gehad over de geheimzinnige “jij” in het verhaal, de tegenspeler van de “ik”- verteller die van in het begin aangesproken wordt . Geleidelijk komt de lezer te weten dat “jij” een vrouwelijke homo sapiens is met wie de molrat in dialoog gaat. (dialoog? hoor ik je nu denken… ) Ik verklap niet te veel als ik nog meegeef dat de vrouw een biologe en klimaatactiviste is en dat het thema van het klimaatactivisme verder (uitvoerig) ontwikkeld wordt in de loop van het verhaal. Ondertussen verschijnen meer en meer zinkgaten in Brussel, want onze molrat doet haar werk …

Naar het einde toe kan de roman mij minder bekoren: het verhaal vergaloppeert zich een beetje en verliest daardoor aan geloofwaardigheid en kracht. Maar dat zal wel subjectief zijn zeker? In ieder geval een aanrader om te lezen , te genieten en erover in gesprek te gaan met andere lezers!