Laat dit boek niet liggen ...

En nu heeft hij dingen gezien die hij nooit met zijn ouders zal kunnen delen.
Dit zijn woorden van Herbert, de chauffeur van Obersturmführer Karl Zehlendorf, een van de 31 personages die deze weergaloze roman rijk is. Aan het begin ervan worden ze alfabetisch opgelijst, met naam, functie en leeftijd – een houvast dat niet eens nodig zal blijken, want heel snel ben je met de hoofdrolspelers vertrouwd - de anderen komen in beeld telkens de plot hun richting uitgaat.
Soms zit de slagkracht van een boek in een geniaal idee: hoe breng je het verhaal van de laatste 24 uren in een concentratiekamp, voor de Russen er zullen binnenvallen? Natter doet dat door voortdurend van perspectief te wisselen en het relaas op te splitsen in kleine stukjes, telkens voorafgegaan door de naam van het personage en de plaats in het kamp waar we ons bevinden. Zo krijg je als lezer het onbestemde gevoel dat je zelf ook werkelijk dat hele kampleven meemaakt. De vele wisselingen maken ook dat je meer weet dan de personages, zeker wanneer Natter er al snel een extra spanningselement aan toevoegt: de verdwijning van de jongste zoon van de kampcommandant - een meesterlijke verhaalzet, zo zal blijken.
De gruwel waar de personages ofwel het slachtoffer of de getuige van zijn, is nauwelijks te beschrijven, de meedogenloosheid van de SS’ers die deze moorddadige machinerie in stand houden al evenmin. En toch is dit een heel diepmenselijk boek geworden: niets wat de personages drijft wordt ons onthouden. Machthebbers grossieren in grootspraak, narcisme en sadisme, maar blijken niet de helden die ze denken te zijn. Zij die de ondankbare taken moeten uitvoeren doen dat mechanisch, om de dood telkens een stapje voor te zijn, of uit loyauteit voor hun meerdere, al wacht sommigen een ongemeen hard ontwaken. Ook sommige slachtoffers worden uit de anonimiteit gevist.
Dat deze roman bulkt van zwarte humor, cynisme en sarcasme zal u niet verbazen: hoe anders overleeft de menselijke natuur deze gruwel? Ook de absurditeit van sommige tragikomische situaties brengt verlichting – niet in de laatste plaats voor de lezer.
We zijn wel wat gewoon uit documentaires als het gaat om ontluisterende beelden van de Holocaust, maar om de volle impact van die realiteit, op zoveel verschillende mensen tegelijk, zó indringend te capteren en voelbaar te maken heb je de hand van een schrijver nodig. Een met de kennis, het empathische vermogen en het artistieke talent van Bert Natter.
Toen ik dit boek kocht, vertrouwde de mevrouw van de boekhandel me toe dat ze jaloers was op iedereen die het nog moest lezen. Ik kan haar daar alleen maar in bijtreden: het is een absolute must-read.