een ongeljke strijd tegen veroudering

Anna Enquist Het einde van Erna Ankersmit

Een ongelijke strijd tegen veroudering. (april 2026)

Dat ik fan ben van Anna Enquist getuigen de 7 romans in mijn bibliotheek. Gelezen in de bib.? Met spijt weer ingediend? Naar de boekhandel: gekocht.

Anna Enquist (1945), pseudoniem van de Nederlandse schrijfster en dichteres Christa Widlund-Broer, studeerde piano en is psychonalatica.. Muziek, psychologische diepgang en een persoonlijke aanpak en inbreng kenmerken haar werk.

Haar recente roman blijkt een bestseller in de stedelijke bibliotheek: Het einde van Erna Ankersmit. IIk laat me vangen door het thema: De strijd tegen en de gevolgen van het ouder worden. Dit thema doet een nog sterker persoonlijke inval verwachten dan in vorige romans. Zou het kunnen dat Enquist (80) hiermee haar laatste roman aankondigt?

Het motto :’ What cannot be avoided, must be welcomed (William Boyd), wat je niet kan vermijden, moet je welkom heten, is aanvankelijk misleidend. Want zo denkt hoofdfiguur Erna, een succesvol auteur (cfr Anna Enquist) er niet over. Op een dag staat er ongevraagd, maar gezonden door de gemeente, een thuiszorgmedewerkster voor de deur van Erna: Vronie (40).Het is Vronies eerste dag in een nieuwe job, en de zelfstandige en zelfbewuste Erna, verbaasd over die onaangekondigde hulp, is haar eerste klant. De ontmoeting verloopt stroef, maar er komt wel een gesprek op gang. En Vronie belooft nog eens terug te komen.Hoewel totaal verschillend van elkaar, zowel in opleiding, interesses als in thuissituatie, ontstaat er een vriendschap tussen de twee.

Dit is Enquist op haar best: hoe die vriendschap tussen de oude misnoegde Erna en de veel jongere Vronie zich ontwikkelt.Hoe Vronie, die vooral begaan is met Erna’ s welbevinden, zich in Erna inleeft en bekommerd is, maar haar nooit dwingt tot hetgeen ze zelf niet wil. Erna gruwt namelijk van de groeiende afhankelijkheid bij het ouder worden: het centrale thema van de roman. Ondertussen ziet Erna Ankersmit hoe het veel vrienden rond haar vergaat: dementie, immobiel, overlijden- Ze rouwt, maar is er vast van overtuigd dat het haar nog niet zal overkomen. Omdat ze het niet wil. Zo herkenbaar voor oudere lezers zoals mezelf ….

Tussendoor worden ook actuele thema’s aangeraakt zonder uitgewerkt te worden: Erna (Anna Enquist laat zich hier overduidelijk horen), fulmineert namelijk tegen wat misgaat in de samenleving: de ontlezing, de bezuinigingen aan universitaire opleidingen en in de artistieke wereld, de druk van het schrijven om niet vergeten te worden… Hier zat wellicht stof tot verder uitwerken in.

Tussen de regels door wordt het duidelijk dat Erna’s worsteling een diepere grond heeft: haar kinderloosheid. Vooral gewild door haar man, en beredeneerd door Erna zelf: kan schrijven, en kunstenaarschap in het algemeen, samen gaan met het moederschap? Een miskraam en de fatale gevolgen daarvan, lost het probleem voor beiden op. Maar het is blijven sluimeren. Die gedachte is belangrijk voor het einde van de roman.

Nog intenser wordt de vriendschap tussen Vronie en Erna wanneer Erna’s vriendin Paulien noodgedwongen afhaakt voor een laatste tocht, langs de muur van Hadrianus, en Vronie aanbiedt om met haar op stap te gaan. Ze worden er beiden geconfronteerd met het onvermijdelijke.

Maar ik juich niet. Jammer vind ik het dat naast die intense en boeiende beschrijving van Erna’s strijd en de wederzijdse vriendschap, het toeval zo’n beduidende rol speelt.Vronie weet weinig van auteurs, in tegenstelling tot haar echtgenoot Thomas, een taalkundige en zeer geïnteresseerd in Erna, en dan vooral in de manier waarop Erna’s man Jakob aan zijn einde kwam: te pletter gereden tegen een muur op een vreemde plaats. Toevallig (té…) was Jakob ooit Thomas’ professor in Russische taalkunde, en trok hij als student met hem op. Thomas, die vanwege het wegvallen van zijn docentschap Russische taalkunde (bezuinigingen!) , evenals zijn vrouw Vronie van job wisselde, worstelt zelf met zijn nieuwe onderzoeksopdracht.De roman krijgt geforceerde detectiveallures die zich met het centrale thema vermengen en naar een verrassend, maar gezocht einde leiden.Onnodig, wat mij betreft.

Zal Het einde van Erna Ankersmit de achtste roman in mijn bibliotheek worden? Ik twijfel, vanwege dit te grote aandeel van het toeval. Maar uiteindelijk vond ik ook hier in taal en stijl én in het doorgronden van haar personages en van het interessante hoofdthema de vlotte auteur terug die ik bewonder.Daarbij, misschien houd ik hier haar laatste boek in handen. Heeft het motto vooraan een dubbele betekenis? ‘What cannot be avoided…?'

Vanop het thuisterras, in boekenvriendschap, Jet