Woorden zijn mijn enige verweer

Moeder, Courage

Lara Taveirne

Woorden zijn mijn enige verweer

Vrijdag 6 november was Lara Taveirne te gast op Canvas in ‘Alleen Elvis blijft bestaan’. Anderhalf uur hebben mijn man en ik, en vele anderen aan wie ik de tip doorspeelde, zitten luisteren, zonder ook maar eén moment afgeleid te zijn. Achteraf heb ik haar eén zinnetje doorgemaild: ‘Hoe goed was dat’…

En hoe goed is ook weer haar recente roman ‘MOEDER, COURAGE’. Met komma. Niet zoals de titel van de roman van Bertold Brecht over een opmerkelijke vrouw naar wie ze verwijst in het interview, wel geschreven over én voor alle opmerkelijke moeders.

En kan ik dit wel een roman noemen? Eerder een verhaal, zoals Lara Taveirne het leven in verhalen vat. Een verhaal in zes hoofdstukken over haar moederschap dat uitdijt naar vele verhalen van andere moeders.

In het eerste verhaal van de zes, De grote moederstoet. Over perfect onvolmaakt moederschap, lezen we over haar superbe moeder, een oermoeder, die de vrijheid vond in het moeder zijn van vijf kinderen.

‘Mijn moeder was huismoeder, en jarenlang heb ik geloofd dat dit de overtreffende trap van moeder was. Ze was er altijd… ze had handen op overschot’.

Voor de stoet van moeders, werkende, haastige, een gevluchte moeder, een achteraanhollende moeder… had Lara als kleuter geen oog. Pas later, al fietsend over de dijk, in de sneeuw, in de miezerige regen, een huilende baby in een draagdoek, een huilende peuter in het zitje achteraan, krijgt ze inzicht hoe weinig vanzelf het moederschap is, en hoe ze haar moeder zo moeilijk kan imiteren, en hoe eenzaam het kan zijn.

Ze voelt ook hoe onzichtbaar ze wordt in dat allesomvattende moederschap.

De verhalen die ze haar kinderen vertelt, over Antigone, Jona en de walvis, het meisje met de zwavelstokje, Jip en Janneke….zijn geen vereenvoudigde, betuttelende kinderverhalen, daar heeft ze een hekel aan, zegt ze in het interview: “kinderen begrijpen misschien niet alles, maar dat hoeft ook niet.”

Dank je wel, Lara om dit nog eens zo duidelijk te stellen. Het ritme van je stem, het magische van het verhaal, dicht tegen je aan… verhalen die ertoe doen.

Maar na vier jaar ze zijn niet meer voldoende. Ze wil zelf verhalen vertellen:

Achter de droom van het moederschap zat een deur, een deur die op slot kon. En daarachter zou ik zitten schrijven.

Het voltijds moederschap duurde 4 jaar. Dan ziet ze de moederstoet weer voorbijkomen, en toen ‘bedacht ik dat een goede moeder niet per se de moeder is die voldoet aan de grote moederwoorden: beschikbaarheid, zorgzaamheid, zelfopoffering. Ook kinderen van zoekende moeders vinden hun weg, al is het dan op de tast, met hobbels en met zijwegen. Toen was daar de gedachte: vandaag moet ik die deur vinden waarachter de schrijftafel staat.”

Het blijft zoeken, ook na de vijf romans die ze al schreef. En: ‘Gelukkig weet ik intussen dat ik geen serieuze schrijver wil zijn.” Niet serieus misschien, maar wel een straffe schrijfster van romans, waarin ze het verleden in een verhaal opnieuw droomt en herschrijft.

In de volgend verhalen werkt ze de evolutie van haar inzicht in het moederschap verder uit.

Ook het tweede verhaal, Mater Dolorosa, start vanuit haar moeder. Waar haar eerste naam Lara vandaan komt (‘de bekendste minnares uit de literatuur, cf dokter Zhivago), en vooral haar tweede naam: Maria, net zoals haar meter. Al laat het leven van tante Maria zich toch eerder lezen als een woelige Russische roman: drie kinderen in leven verloren.

En hoe Lara van kindsbeen af alle mariagrotten afging, van de Zeeweg in Sint-Andries (Brugge, waar ze woonde), tot Oostakker, Banneux, Scherpenheuvel en Fatima. In Venetië ontdekte ze de Maria Dolorosa.

‘Alleen de lijdende variant kon nog op mijn devotie rekenen (…) Schoonheid en verdriet- het is een combinatie die het altijd goed doet in verhalen (…). In het verhaal van tante Maria werd het in elk geval in één adem genoemd: haar onvergetelijke schoonheid, haar onmetelijk leiden. …

Ook dit wordt verwerkt in een verhaal: Lara stamt immers uit een familie van verhalenvertellers zegt meter Maria.

In het derde verhaal, Moederziel alleen, komt de radeloosheid van het niet kunnen schrijven, hoog boven drijven. Ze vindt haar atoma-schrift terug met aantekeningen uit haar moederleven.

Zelfs in PLUTO, ‘een heerlijk boek om te schrijven, het versprong van generatie op generatie’ laten de donkere gedachten neergeschreven in het dagboek uit haar moedertijd je huiveren:

‘de dagboekfragmenten van de radeloze moeder neerschrijven, dat was bepaald geen lachend zonnetje schetsen. Het was met mijn ogen dicht in de donkere vijver duiken. Het troebele moeras waar ook de herinneringen lagen opgeslagen aan mijn eigen zoekende beginjaren als moeder.’

‘En: “ Te lang is het stil. Mijn hoofd is niet meer van mij. Mijn gedachten zijn melk geworden. …. Woorden zijn altijd mijn enige verweer geweest tegen het gevaarlijke donkere grat.’

In ‘Aluminium- smelterij en woordfabriek’, het vierde verhaal, vertrekt ze vanuit haar dochter en vertelt ze hoe de kinderen zich de taal eigen hebben gemaakt:

Voor mij dekte die uitgebreide woordenschat heel geduldig het gevaarlijke zwijgende moeras af; de woordeloze tijd die volgde na hun geboorte en waarin ik dacht te verzuipen.

Die idee wordt verder uitgewerkt in het vijfde verhaal, Schilleman en meemoeders, waarin ze terugkomt op de uitspraak van Khalin Gibran: ‘uw kinderen zijn uw kinderen niet’.

Die woorden die iemand op de begrafenis van haar jongste broer Wolf, op dit dieptepunt van haar leven uitsprak, begreep ze pas later, dankzij het leven van haar buurvrouw Mimi (‘Maria’).

Naast haar eigen kinderen was Mimi een steun en toeverlaat voor vele vele andere kinderen. Zij was een ‘wonder der natuur’ ze heeft lawines en tornados’s doorstaan …

‘Mimi keek anders naar het moederschap: breder, voorbij de bloedband. Navelstreng, moederkoek en DNA waren voor haar bijkomstigheden. Door Mimi leerde ik anders naar de woorden (van K.Ghibran) te kijken: kinderen behoren niemand toe en dus dragen we voor elk kind een soort verantwoordelijkheid.’

Het mooiste cadeau dat ze van haar kreeg, waren haar onvergetelijke uitspraken. Ze waren ook een belangrijke stap in de evolutie van Lara’s verhaal over het moederschap.

Lara fietst ook langs haar vroegere dijkhuis, waar ze haar kinderen groot bracht. Het gerenoveerde huis met aanbouw past niet meer in het landschap, maar bij de toverboom’ waar een heks met een geheimzinnige tondeldoos in woonde’ geeft ze een klopje op de stam ‘om te laten weten dat ik er ben.’

En dat brengt haar en ons terug naar de verhalen die ze haar kinderen vertelde, en hoe ze die zich in haar fantasie soms anders herinnerde; ook naar de namen die ze aan de poes, kippen, dochter gaf.. naar de verhalen die ze zelf las en recupereerde in haar eigen verhalen :

‘Ik heb altijd blind in verhalen geloofd’ ‘Sterker nog, soms was het alsof personages stukjes DNA in me achterlieten, gewoon door er over te lezen. Vrouwelijke figuren vaak, naar wie ik opkeek.’

Verhalen: de essentie van Lara Taveirnes auteurschap.

Het zesde en laatste verhaal , Mijn zelfgeknutselde, rinkelende moeder, eindigt bij wie haar eerste verhaal begon: haar moeder. En onvermijdelijk met haar moeder verbonden, haar broer Wolf.

In een lade van haar grootmoeder vindt Lara een doos met een zelf geknutseld beeld van haar moeder. Als peuter wou ze er alles aan doen om haar moeder gelukkig te maken. Knutselde ze die ook zelf in dit verhaal? Haar altijd welgezinde, ‘huppelende’ moeder uit Venetië, stopte na Wolfs dood met huppelen.

‘Verward was mijn broer op zoek gegaan naar een nooduitgang en in zijn haast had hij de deur open laten staan. Sindsdien tocht en waait het in het leven van mijn moeder.

Lara beseft dat ze niet alleen een broer verloren is, maar ook een moeder.

Ik heb MOEDER,COURAGE twee keer gelezen. Naast veel passages staan er potloodstrepen, klaar om ze later opnieuw te lezen. Omdat ik ze herken, omdat haar ideeën en woorden me helpen, omdat ze zo bijzonder goed verwoord zijn.

Hoe kan ik uit dit boek (en uit het interview) het auteurschap van Lara Taveirne in een paar zinnen en woorden samenvatten?

Verhalen, om te starten, eigen verhalen gepuurd uit het verleden, gereconstrueerd in het heden en met het DNA van inspirerende personages uit andere romans. Verhalen die ons, als lezer, ook vooruithelpen en inzicht geven.

Maar ook eenzaamheid, twijfel, radeloosheid soms.. Om ‘deed ik, doe ik het wel goed? Wie heeft hier iets aan?’ Veel Lara! Heel zeker!

En vooral de taal. Met een grote T: Lara Taveirnes onweerstaanbare manier van verwoorden, geen ellenlange beschrijvingen, wel overdacht: het juiste woord in het juiste beeld. Direct zichtbaar. Er staan veel potloodstreepjes naast in mijn boek.

Iedereen die MOEDER, COURAGE op mijn boekensteun voor het venster ziet, en het wil lenen, mag het komen vragen. Maar of ik het eigenlijk zelf even kwijt wil?

In boekenvriendschap, Jet