In de revalidatie-leesstoel 3
n de revalidatie- leesstoel
(en op de welwillende hometrainer)
De Wonderen Jeroen Olyslaegers
Ik moet even bekomen. Al een paar weken lag De wonderen van Jeroen Olyslaegers binnen handbereik, en eindelijk eindelijk legde ik de 406 blz. op mijn ( steeds minder) protesterende knie en op het steuntje van de hometrainer. Ik las, bleef lezen, legde het bij zeer confronterende passages even opzij om hard te slikken …en moet nu hard bekomen.
Net als in zijn rijkelijk bekroonde én verfilmde roman Wil (2016, WOII) en het daaropvolgende evenzeer hoog geprezen Wildevrouw (2020, 16e eeuw) ) focust Jeroen Olyslaegers op een belangrijke periode in de geschiedenis van Antwerpen, tussen de tweede helft van de negentiende eeuw en het begin van WOI.
Het verhaal start in 1915, in een huisje in Edegem, waar Amandine haar stervende tweelingbroer Ambrose verzorgt. Antwerpen kreunt onder de bezetting: ‘De Duitsers hebben ons de stad ontnomen’, en dat maakt Amandine woedend. Het is een woede die op verschillende vlakken in de terugblik op haar leven het hele verhaal overheerst.
Amandine en Ambrose zijn geboren in 1868, in het teken van de Vissen en van de planeet Neptunus. Dit zou hun grote drang naar vrijheid verklaren. Die wordt onherroepelijk beknot door hun strenge vader, een rijke bankier, en hun zeer katholieke, geesteszieke moeder, die liever non dan moeder had willen worden. De onbeminde tweeling zoekt troost in de huisbibliotheek, en bijt zich vast in het boek over Merlijn en zijn zus Ganieda, waarmee zij zich hun hele leven vereenzelvigen.
Tante Bella, een excentrieke, vrijgevochten en artistieke non-conformiste en kruidenvrouw, (zie de titels van de 5 bedrijven), probeert hen te redden uit hun strenge milieu. Zij noemt hen ‘Mijn wonderen’., waardoor de tweeling aanvankelijk denkt en hoopt dat zij hun ware moeder is. Thuis moeten ze luisteren naar bijvoorbeeld Stanley’s bloedstollende verhalen over de ‘wilden’ en de ‘menseneters’ in ‘het zwarte land’ Congo. Henry M. Stanley en Henry S. Sanford, de Amerikaanse diplomaat in België, worden door de vader ingezet om de belangen van de Association Internationale de Congo te verdedigen. Bij tante Bella ontmoeten ze dan weer schrijvers als Emile Verhaeren en diverse kunstenaars. Daar wordt onder meer gepleit voor stemrecht en opwaardering van de arbeidersklasse.
De vrijheidsdrang van de tweeling, gestimuleerd door tante Bella, vullen broer en zus verschillend in. Hun wegen splitsen. Ambrose, bezeten door de poëzie van Baudelaire en de muziek van Beethoven, viert zijn vrijheid in bordelen, bars en spiritistische Spielereien. Daarbij bouwt hij verder op de seances die hij eerder met zijn spiritistisch-geaarde zus exploiteerde.
Door Bella ontdekt Amandine haar seksualiteit, stelt ze haar (gedwongen) huwelijk in vraag, groeit haar interesse voor de actualiteit en groeit vooral haar woede: over de positie van de vrouw, van de arbeiders, over de gruwelen in Congo en over de oorlog. Olyslaegers zorgt voor historische precisie door het citeren uit kranten, op datum. Een voor mij en velen waarschijnlijk, een bijzondere, ongekende bron .
Amandines zoon Louis probeert als almoezenier in de oorlog ‘zielen’ te redden. Dat die zoon priester werd, ziet Amandine met lede ogen aan en wijt ze aan de grote, ongewilde invloed van haar godsvruchtige moeder.
WOI wordt geen apart verhaal, maar is sterk aanwezig als een korte, suggestieve inleiding bij drie bedrijven en bij de laatste woede-bedenkingen van Amandine. Is dit stof een volgende roman van Jeroen Olyslaegers?
Amandines rebellie die een ode aan de sterke, bewuste vrouw is, wordt tenslotte door de ‘weldenkende’ negentiende society op een wrede manier gesmoord. De link met nog bestaande dergelijke toestanden dringt zich op.
De Wonderen heeft me hard doen slikken. Wat er in Congo gebeurde, dat weten, lazen we eerder, maar dat Jeroen Olyslaegers ons staalhard en expliciet, in zijn directe taal zonder franjes en gesteund door historische bronnen met de neus op de feiten drukt, komt des te harder aan.
Wat mij, naast de nagenoeg ongeëvenaarde vertelkunst van Olyslaegers, bijzonder opviel, was de rode draad die door het verhaal liep: het verhaal van Merlyn en zijn zus Ganieda werd, in afstoten en aantrekken, een spiegel voor het verhaal van de tweeling. De gelijkenis bleef mij boeien.
Eveneens zeer boeiend is de opgeroepen tijdsgeest, de groei van Antwerpen- de mentaliteit van de Franssprekende burgerij met hun bedienden en hun winstbejag, de trends in mode en kunsten en in nieuwe technologie. Het zijn zovele verhaallijnen die je doen duizelen, maar waarvan je geen woord wil missen.. Met de aanvankelijk spiritistische seances, waarin Amandine en Armand hun vrijheid botvierden, had ik meer moeite, maar dat zal wellicht ook in de goedgelovigheid van de tijdsgeest passen. Daarover heeft Olyslaegers het trouwens zelf in verschillende interviews.
Om De Wonderen in alle aspecten te lezen heb je tijd nodig en de wil om af en toe wat uitleg op te zoeken bij Olyslaegers rijke kennis. En achteraf nog eens tijd waarin je beseft hoeveel links met onze huidige tijdsgeest hij ingebouwd heeft.
Dit majestueus en veelzijdige verhaal heeft me lang wakker gehouden. En nog.
In boekenvriendschap, Jet
Synopsis
Tijdens de Eerste Wereldoorlog blikt een vrouw terug op haar jeugd aan het eind van de 19e eeuw, toen zij een gedwongen huwelijk aanging, terwijl haar tweelingbroer er een zelfdestructieve levensstijl op nahield. Beiden zochten ontsnapping aan een chaotisch leven in mysterieuze séances.
