Terugkijken zonder meer

Józef Wittlin (1896-1976) groeide op in Lwów (Lviv), een stad met een op z'n zachtst gezegd bewogen geschiedenis. Vandaag ligt Lwów in Oekraïne, ten prooi aan het Russische oorlogsgeweld. In het verleden maakte de stad deel uit van Oostenrijk-Hongarije en Polen. In 1945 besloot men op de conferentie van Jalta dat Lwów deel zou gaan uitmaken van de Sovjetrepubliek Oekraïne. Daarvoor hadden er massale deportaties plaatsgevonden.

De Joodse Wittlin was er in 1940 in geslaagd met zijn gezin via Frankrijk naar de Verenigde Staten te vluchten. Hij zag Lwów nooit meer terug. Hij bleef wel aan de stad denken en schreef er een beknopte tekst over. Op vraag van zijn uitgever gaf hij die de titel 'Mijn Lwów', in 2024 werd de tekst vertaald door Dirk Zijlstra. Een bijzonder boek dat moeilijk in een hokje te duwen valt. De auteur vertelt over de stad van zijn jeugd zonder zichzelf in het voetlicht te plaatsen. Integendeel, hij hoedt zich voor 'het koketteren met de verstreken jaren'. Zijn persoonlijkheid sijpelt eerder door in de dingen die hij beschrijft en hoe hij dat doet.

Straten, pleinen, café's, het voor hem zo belangrijke station, parken... Wittlin toont veel verschillende kanten van de stad. En hij portretteert met liefde de mensen, met bijzondere aandacht voor dichters en schrijvers. Nergens wordt hij sentimenteel, hij vertelt hoe het was. En net deze stijl maakt zijn tekst voor mij indrukwekkend. Wat vooral blijft hangen na het lezen: hoe landen, steden en mensen een speelbal van de geschiedenis zijn.

Een boekje (met kleine zwart-wit foto's) dat een beeld geeft van een stad waar ik me amper iets kon bij voorstellen. Mooi om in handen te hebben en te koesteren.