De hardheid van een ontnuchterend relaas versus de zachtheid van poëtische taal

Vergeten is vaak moeilijker dan herinneren.

De titel doet het al vermoeden: vrolijk word je niet van Brandend geheugen. Het boek begint met een kort telefoontje waarin Marek van zijn moeder te horen krijgt dat zijn grootvader gestorven is. Wat volgt is een stroom pijnlijke herinneringen aan een jeugd die getekend wordt door armoede, pesterijen en geweld.

Mareks vader verdween al vroeg uit zijn leven. Zijn moeder heeft het beste met hem voor, maar hun leven wordt sterk beïnvloed door het alcoholisme van zijn grootvader. Op school wordt hij geminacht omwille van zijn seksuele geaardheid. In Marián, een nieuwe jongen in zijn klas en Roma, vindt hij na enige tijd een vriend en bondgenoot. Marek leert vallen en terug recht krabbelen, wetende dat de ellende zich zal herhalen. Hij probeert te begrijpen en droomt van vrijheid. Maar vooroordelen, vernedering en pijn liggen voortdurend op de loer.

Brandend geheugen is een hard en ontnuchterend relaas. Ik heb meerdere passages met een knoop in mijn maag gelezen. Het is eerder uitzonderlijk dat een hoofdpersoon zichzelf toespreekt in de je-vorm, daar moest ik wel even aan wennen. Maar verder heb ik niets dan lof voor de vlotte schrijfstijl en de prachtige, poëtische taal. Het besef dat het verhaal autobiografisch is, doet alles wat je gelezen hebt nog wat langer nazinderen.

Het geheugen walst alles plat. Het wist alles uit, behalve de sterkste herinneringen. De minder sterke, de gelukkige moet je moeizaam zoeken, je vist ze besmeurd met modder en algen van de bodem op. Maar waarom zou je ze juist nu oproepen? Waarom iets uit je geheugen opnieuw tot leven wekken? Waarom blijf je erin wroeten, vraagt je moeder steeds, en in plaats van te antwoorden doe je je mond weer open en probeer je het te benoemen, het scherf voor scherf op te graven en die in woorden, in beelden om te zetten, en wie weet, zodoende te voorkomen dat iemand anders zulke dingen moet meemaken.