O die Homo Sapiens toch…

Voor deze debuutroman van Tijl Nuyts had ik meteen een boontje. Nuyts vertelde in interviews ontwapenend en zonder kapsones enkele gedachten uit zijn verhaal met de ‘naakte molrat’ in de hoofdrol. Ik was getriggerd. Het boek lag eigenlijk klaar om gelezen te worden nog voor de uitreiking van de Boon 2026. Zoals je weet, won Nuyts deze literatuurprijs. Mijn motivatie om het winnende boek van deze jonge auteur te lezen.

Google informeerde me uitgebreid over de naakte molrat. De bijhorende afbeeldingen vond ik weinig aantrekkelijk, maar zo kon ik me een correcte voorstelling van het diertje maken. Zeker aanbevolen om voor het lezen het internet te raadplegen. Zet ook je eventuele claustrofobie opzij. Echt!

Nuyts geeft ons een inkijk in de kolonie molratten die in de Hoorn van Afrika leven. Elk heeft er zijn taak, er wordt op eigen ingenieuze wijze gecommuniceerd, het ondergronds leven verloopt aangenaam en georganiseerd. Een perfecte samenleving, lijkt het wel. Na enkele hoofdstukken is je sympathie voor de ondergrondse wezentjes sterk verhoogd.

Toch is dit niet de hoofdbedoeling van Nuyts. Hij laat het hoofdpersonage-molratje in Brussel terechtkomen waar zij aan het graven gaat, wachtend op ‘de briefing’. Gaandeweg ontstaan tal van verhaallijnen die linken leggen met onze hedendaagse maatschappelijke uitdagingen, met klimaatkwesties, met een groep klimaatactivisten, met de grote problemen die wij maar niet opgelost krijgen. Met een vleugje humor hekelt Nuyts het onvermogen (of de onwil) van de ‘homo sapiens’ om onze fundamentele vraagstukken daadwerkelijk aan te pakken. Een spiegel wordt voorgehouden.

Je krijgt flashbacks naar de Hoorn van Afrika voorgeschoteld waarin je de intriges in de kolonie volgt. Allemaal zeer herkenbaar voor ons mensen, ware het niet dat de molratten via een ‘hoger bewustzijn’ op een meer groepsgerichte manier met elkaar omgaan. De ‘opzichter’ omschrijft in hoofdstuk 27 wat wij, mensen, van de naakte molrat kunnen leren: ‘Hoe we moeten samenleven. In groep. We kunnen niet zonder de anderen, toch?’

Onze tijd voor stevig ‘grondwerk’ is aangebroken. Doen we het? Of wachten we verder af? Tijl Nuyts gaf een voorzet. Nu is het aan ons allemaal.