Verdeeld land

Een geschiedenis van België schrijven is een huzarenwerk waar haast niemand nog aan durft te beginnen. Rolf Falter nam de handschoen op en doorploegde halve bibliotheken, archieven, verslagen en dagboeken om een ambitieus relaas van ons land op poten te zetten. Hij is wonderwel geslaagd in die opdracht.

Het verdeelde land leest als één grote paradox: het land dat nooit ontworpen werd om lang te bestaan en dat niemand veel kans gaf, houdt het toch al bijna tweehonderd jaar vol. Er lagen nochtans voldoende Europese rattenvangers op de loer die België wilden doodknijpen - de Duitsers zelfs twee keer.

Centraal in het boek staat identiteit, een concept dat we vandaag het liefst negeren, maar waar je toch iets van kan leren. De breuklijn tussen de Nederlandstalige en Franstalige identiteit vormt de rode draad, die heeft de Belgische politiek en samenleving meer dan verwacht tot in de haarvaten gevormd. Falter toont aan dat die al bij het ontstaan van ons land aanwezig was, en alleen maar uitgediept werd in de decennia die volgden. Toch had België in die drukke 19de eeuw alles in huis om een succesvolle natiestaat te worden, leert hij. De kansen zijn gemist. Of strenger gesteld: verkwanseld. De botsing van identiteiten werd een open oorlog. Eentje die we vandaag nog altijd voeren.

Maar niet alles was en is kommer en kwel: België wist het huwelijk tussen liberalisme en nationalisme aanvankelijk perfect te sluiten, werd een industriële grootmacht en in sommige perioden zelfs een gidsland. Boeiende hoofdstukken zijn gewijd aan roemrijke literatoren als Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Albrecht Rodenbach en Ernest Claes.

Falter kijkt erg naar binnen en verliest het buitenland weleens uit het oog, dat is jammer. Daarnaast verliest de argeloze lezer vaak de weg tussen de vele taalwetten, regeringswissels en staatshervormingen door, maar dat is haast onvermijdelijk voor wie dit land ten gronde wil begrijpen. België is een puzzel die je nauwelijks kan leggen, maar het is wel fijn om het te proberen.